Συζητώντας για την Επανάσταση μια νύχτα του 1836 στο Σινά

            Μέρες που είναι, ο νους μου τριγυρνούσε στις μεγάλες στιγμές της Επανάστασης του 1821, αφημένος στο νοερό προσκύνημα στους ήρωες που κοσμούσαν κάποτε το παιδικό μου δωμάτιο. Μελετώντας (για λόγους ακαδημαϊκούς) ταξιδιωτικά κείμενα δυτικών περιηγητών της Ανατολικής Μεσογείου στο πρωτότυπο, εντελώς ανέλπιστα έπεσα επάνω σε ένα σχετικό με την Επανάσταση απόσπασμα ενός σπουδαίου Αμερικανού, του John Lloyd Stephens (1805-1852).

            Στα τριάντα τρία του χρόνια ο Stephens διέσχισε τον Ατλαντικό με σκοπό να ταξιδέψει στους τόπους που είχε γνωρίσει μέσα από τις κλασσικές σπουδές στα πανεπιστήμια του New Jersey και του New York. Αφού επισκέφθηκε την Ελλάδα, έφτασε στην Αίγυπτο τον Δεκέμβρη του 1835. Τον Μάρτη του 1836, ξεκίνησε με ένα μικρό καραβάνι το μακρύ και επίπονο ταξίδι για το Σινά. Μετά από δέκα ημέρες πορείας στη σκληρή έρημο της Πετραίας Αραβίας, έφτασε νύχτα κάτω από το καστρομονάστηρο της Αγίας Αικατερίνης. Στάθηκε έξω από τα τείχη και έβαλε μια φωνή. Ένας ασπρογένης μοναχός φάνηκε από ψηλά, ένα σκοινί κατέβηκε, ο Stephens έδεσε το συστατικό γράμμα που είχε από τη Τζουβανία, το Μετόχι του Σινά στο Κάιρο, και το άφησε να φτάσει στα χέρια του καλόγερου. Λίγο αργότερα ένα άλλο σκοινί ρίχτηκε από ύψος 10 μέτρων, ο Stephens δέθηκε και οι μοναχοί τον τράβηξαν στο αρχαίο μοναστήρι. Στα σκοτάδια χέρια ανοίχτηκαν σε αγκαλιές καλωσορίσματος, γενειάδες μπλέχτηκαν στους ασπασμούς φιλίας με τον Αμερικανό να έχει μείνει εμβρόντητος από την αγάπη και την υποδοχή που του επεφύλασσαν οι ασκητές της ερήμου. Μέσα από τα δαιδαλώδη μονοπάτια της Ιουστινιάνειας πολιτείας τον οδήγησαν στο κελλί που θα κοιμόταν και του πρόσφεραν να φάει. Όταν τελείωνε το αυστηρά νηστίσιμο -λόγω Σαρακοστής- μα πλούσιο για τον επισκέπτη δείπνο, εμφανίστηκε μέσα από τα σκοτάδια ο ασπρογένης -γύρω στα 60- Δικαίος της Μονής∙ ο πρώτος μετά τον Αρχιεπίσκοπο (πιθανότατα Νεόφυτος το όνομά του).

            Κι αμέσως, ακολούθησε ένας διάλογος που βαραίνει αιωνιότητα. Μνημείο πατριωτισμού για τους Έλληνες τους εντός ή τους μακριά και περηφάνιας για τους Αμερικανούς που στήριξαν έμπρακτα την Επανάσταση των ένδοξων Ελλήνων. Ήταν ένας διάλογος συγκινητικός και προφητικός συνάμα, μεταξύ αγνώστων που έγιναν μονομιάς φίλοι και αδελφοί γιατί μοιράζονταν την ίδια αγάπη για τις πατρίδες τους, το ίδιο πάθος για ελευθερία τα οποία στην εποχή μας είναι πια ζητούμενα. 

            Επέλεξα να μεταγράψω, να μεταφράσω και να δημοσιεύσω το απόσπασμα αυτό γιατί μέσα στο αίμα μου, μαζί με την Ελλάδα, κυλάει και άφθονο Σινά. Εκεί όπου οι Έλληνες και Φιλέλληνες μοναχοί φρουρούνε άγρυπνοι, με θυσίες πολλές και για αιώνες πολλούς, τις Θερμοπύλες του βυζαντινού ελληνισμού. Εκεί όπου οι μοναχοί διακατέχονται και σήμερα με τα ίδια εκείνα πατριωτικά αισθήματα, το ίδιο εκείνο πνευματικό πάθος και εγρήγορση με αυτήν που είχε ο εκκλησιαστικός τους πρόγονος δύο αιώνες πριν.

            Τιμή και δόξα στους ομηρικούς ήρωες της Ελληνικής Επανάστασης. Τιμή και δόξα στους Φιλέλληνες που στήριξαν με χίλιους δυο τρόπους τον αγώνα για την πίστη την αγία και της πατρίδας την ελευθερία. Τιμή και δόξα στους φρουρούς τους κάστρου της Αγίας Αικατερίνης.

«…The superior was a Greek by birth, and though / it was forty years since he had first come to the /  convent of Sinai, and twenty years since he entered / it for the last time, he was still a Greek in heart. / His relations with his native land were kept up by / the occasional visits of pilgrims. He had heard / of their bloody struggle for liberty, and of what / America had done for her in her hour of need, / and he told me that, next to his own country, he / loved mine; and, by his kindness to me as an in-/dividual, he sought to repay, in part, his country's / debt of gratitude . In my wanderings in Greece, / I had invariably found the warmest feeling to-/wards my country. I had found it in the offices / of government, in my boatmen , my muleteer, and / I remember a ploughman on immortal Marathon / sang in my greedy ears the praises of America. / I had seen the tear stream down the manly cheeks / of a mustachoed Greek when he talked of America. / I had seen those who had received directly from / the hands of my countrymen the bounty that / came from home. One, I remember, pointed me / to a family of sons and daughters who , he told me, / were saved from absolute starvation by our timely / help ; and so dearly was our country loved there, / that I verily believe the mountain robber would / have spared the unprotected American.

I knew that this feeling existed in Greece, / but I did not expect to find it thus glowing in the / wilderness of Sinai. For myself, different in this / respect from most other travellers, I liked the /  Greeks. Travellers and strangers condemn the / whole people as dishonest, because they are chat-/ed by their boatmen or muleteers, without ever / thinking of their four centuries of bitter servitude; / but when I remembered their long oppression and / galling chains, instead of wondering that they / were so bad, I wondered that they were not worse. / I liked the Greeks; and when I talked of Greece / and what I had seen there, of the Bavarians lord-/ing it over the descendants of Cimon and Mil-/tiades, the face of the superior flushed and his / eyes flashed fire ; / and when I spoke of the deep / interest their sufferings and their glorious struggle / had created in America, the old man wept. Oh, / who can measure the feeling that binds a man / to his native land! Though forty years an exile, / buried in the wilderness, and neither expecting / nor wishing to revisit the world , he loved his / country as if his foot now pressed her soil, and / under his monkish robe there glowed a heart as / patriotic as ever beat beneath a soldier's corslet. / The reader will excuse an unusual touch of sen-/sibility in me when he reflects upon my singular / position, sitting at the base of Mount Sinai, and / hearing from the lips of a white-bearded Greek / the praises of my beloved country. He sat with / me till the ringing of the midnight bell for pray-/ers, when I threw myself upon the mat, and, be-/fore the hollow sounds had died away in the / cloisters , I was fast asleep…»

«…Ο προϊστάμενος ήταν Έλληνας στην καταγωγή και παρόλο που είχαν περάσει σαράντα χρόνια από τότε που πρωτοήλθε στο μοναστήρι του Σινά και είκοσι χρόνια από τότε που μπήκε σε αυτό για τελευταία φορά, ήταν ακόμα Έλληνας στην καρδιά. Οι σχέσεις του με την πατρίδα του διατηρούνταν από περιστασιακές επισκέψεις των προσκυνητών. Είχε ακούσει για τον αιματηρό αγώνα τους για την ελευθερία και για το τί η Αμερική είχε κάνει γι' αυτήν την ώρα της ανάγκης της και μου είπε ότι, δίπλα στη χώρα του, αγαπούσε τη δική μου. Με την καλοσύνη του προς εμένα, προσπάθησε να ξεπληρώσει, εν μέρει, το χρέος ευγνωμοσύνης της χώρας του προς τη δική μου. Στις περιπλανήσεις μου στην Ελλάδα είχα βρει πάντα το πιο ζεστό συναίσθημα προς τη χώρα μου. Το είχα βρει στα γραφεία της κυβέρνησης, στους βαρκάρηδές μου, στον αγωγιάτη μου και θυμάμαι έναν ζευγολάτη στον αθάνατο Μαραθώνα που τραγούδησε στα λαίμαργα αυτιά μου εγκώμια για την Αμερική. Είχα δει το δάκρυ να κυλάει στα αντρικά μάγουλα ενός άλλου μουστακαλή Έλληνα όταν μιλούσε για την Αμερική. Είχα δει αυτούς που είχαν λάβει κατευθείαν από τα χέρια των συμπατριωτών μου τη γενναιοδωρία που ήρθε από την χώρα μου. Ένας, θυμάμαι, μου έδειξε μια οικογένεια με γιούς και κόρες που, μου είπε, σώθηκαν από την απόλυτη πείνα χάρη στην έγκαιρη βοήθειά μας. Και τόσο πολύ αγαπήθηκε η χώρα μας εκεί, που πραγματικά πιστεύω ότι ακόμα κι ένας ληστής του βουνού θα έκανε ότι χρειαζόταν για γλιτώσει έναν απροστάτευτο Αμερικανό.

Ήξερα ότι αυτό το συναίσθημα υπήρχε στην Ελλάδα, αλλά δεν περίμενα να το βρω έτσι λαμπερό στην ερημιά του Σινά. Για τον εαυτό μου, που έχει διαφορετική άποψη από τους περισσότερους άλλους ταξιδιώτες, μου άρεσαν οι Έλληνες. Οι ταξιδιώτες και οι ξένοι καταδικάζουν έναν ολόκληρο λαό ως ανέντιμο επειδή τυχαίνει να συνομιλούν με τους βαρκάρηδες ή τους αγωγιάτες τους, χωρίς ποτέ να σκεφτούν την τεσσάρων αιώνων πικρή δουλεία τους. Αλλά όταν θυμήθηκα τη μακρόχρονη καταπίεση και τις αλυσίδες τους, αντί να αναρωτιέμαι που ήταν τόσο κακοί, αναρωτήθηκα πως και δεν ήταν χειρότεροι. Μου άρεσαν οι Έλληνες· Και όταν του μίλησα για την Ελλάδα και ό,τι είχα δει εκεί, με τους Βαυαρούς να διαφεντεύουν τους απογόνους του Κίμωνα και του Μιλτιάδη, το πρόσωπο του προϊσταμένου κοκκίνισε και τα μάτια του πήραν φωτιά. Και όταν μίλησα για το βαθύ ενδιαφέρον που είχαν δημιουργήσει στην Αμερική τα βάσανα και ο ένδοξος αγώνας τους, ο γέροντας δάκρυσε. Ω, ποιος μπορεί να μετρήσει το συναίσθημα που δένει έναν άνθρωπο με την πατρίδα του! Αν και σαράντα χρόνια εξόριστος, θαμμένος στην ερημιά, που ούτε περίμενε ούτε ήθελε να ξαναεπισκεφτεί τον κόσμο, αγαπούσε τη χώρα του σαν να πατούσε το πόδι του στο χώμα της εκείνη τη στιγμή. Κάτω από τη μοναχικό του ένδυμα έλαμπε μια καρδιά πατριωτική όπως αυτή που χτυπά πάντα κάτω από το χιτώνιο ενός στρατιώτη. Ο αναγνώστης θα δικαιολογήσει το ασυνήθιστο άγγιγμα ευαισθησίας μέσα μου, όταν αναλογιστεί τη μοναδική μου θέση: να κάθομαι στη βάση του όρους Σινά και να ακούω από τα χείλη ενός ασπρογένη Έλληνα επαίνους για την αγαπημένη μου χώρα. Κάθισε μαζί μου μέχρι τα μεσάνυχτα όταν ακούστηκε το χτύπημα της καμπάνας που καλούσε σε προσευχές, κι αμέσως ξάπλωσα πάνω στο χαλάκι. Προτού εξαφανιστούν οι βουβοί ήχοι του μοναστηριού, κοιμόμουν βαθιά…»

Stephens, G., Incidents of travel in Egypt Arabia Petraea, v. 1, 1838, London, σ. 276-278.

Στην παρουσίαση του νέου βιβλίου του Χάρη Βασιλάκου "Omerta – Ο νόμος της σιωπής"

             Κυρίες και κύριοι προσκεκλημένοι στην αποψινή σύναξη φιλαναγνωσίας προς τιμή του αγαπητού φίλου και συγγραφέα Χάρη Βασιλάκου με αφορμή την παρουσίαση του καινούργιου του βιβλίου με τον τίτλο «Omerta – Ο νόμος της σιωπής», είναι νομίζω καίριο να θέσουμε εγκαίρως κάποια ουσιαστικά ερωτήματα: Μπορεί η σιωπή να αποτελεί περιεχόμενο ενός λογοτεχνικού βιβλίου; Άραγε τα βιβλία μιλάνε; Και αν ναι, τα ακούμε; Τι λένε;

            Επιτρέψτε μου να σας βεβαιώσω πως τα παραπάνω ερωτήματα δεν αποτελούν κάποιου είδους ρητορικό σχήμα. Τίθενται στον πυρήνα του λόγου ύπαρξης της ίδιας της γραφής, όταν αυτή πέρασε από την ανάγκη της χρείας, στην αναζήτηση της αθανασίας «εκει που την τελευταία λέξη δεν την έχει ο θάνατος» όπως είπε ο Οδυσσέας Ελύτης, υπερθεματίζοντας έτσι πως η τέχνη του γραπτού λόγου ομιλεί, παρέχοντας τη δυνατότητα σε κάθε αναγνώστη να ακούσει όσα αντέχει ο νους και η φαντασία του.  

            Αναλογιζόμενοι αυτή την αλήθεια -το δικαίωμά μας δηλαδή στην αθανασία μέσω της τέχνης του λόγου, είτε είμαστε συγγραφείς είτε αναγνώστες- είναι λυπηρή η διαπίστωση πως σήμερα, το μέσο όρο των Ελλήνων, δεν είμαστε συστηματικοί αναγνώστες. Οι βιβλιοθήκες, όπως η Δημόσια Βιβλιοθήκη της πόλης μας που φιλοξενεί την αποψινή εκδήλωση, είναι χώροι τους οποίους σπάνια επισκεπτόμαστε και ακόμα σπανιότερα αξιοποιούμε τον πλούτο τους. Τα βιβλία που αγοράζουμε για την προσωπική μας βιβλιοθήκη είναι και αυτά λιγοστά, οι συζητήσεις για ένα καλό βιβλίο σπανίζουν.

            Σε μια πρόσφατη έρευνα που διενεργήθηκε στη χώρα μας σε τυχαίο δείγμα 1.500 προσώπων στις αρχές του 2022 από τον Ο.Σ.Δ.Ε.Λ. (Οργανισμός Συλλογής Διαχείρισης Έργων του Λόγου), τα ευρήματα αποτυπώνουν με στατιστική ακρίβεια όσα οι περισσότεροι διαπιστώνουμε από τον εαυτό μας και το περιβάλλον μας. Το μέσο όρο των Ελλήνων έχει διαβάσει από 2 έως 5 βιβλία, ενώ τα μισά νοικοκυριά τις χώρας θησαυρίζουν από 0 έως 60 βιβλία, αριθμός που χαρακτηρίζεται ως χαμηλός. Το ποσοστό αυτό αντικατοπτρίζει σχεδόν απόλυτα την παιδική/εφηβική βιβλιοθήκη των ερωτώμενων, οι μισοί εκ των οποίων είχαν από 0 έως 20 βιβλία κατά τη νεανική τους ηλικία, αριθμός επίσης χαμηλός. Παράλληλα, αναμενόμενα ήταν και τα ευρήματα σχετικά με την τηλεόραση, καθώς το 75% των Ελλήνων παρακολουθεί τουλάχιστον 1.5 ώρα την ημέρα –καθημερινές και Σαββατοκύριακα. Όσον δε αφορά το internet, τα ποσοστά καθημερινής και πολύωρης χρήσης μέσω του κινητού τηλεφώνου που αποτελεί πια προέκταση του χεριού μας είναι συντριπτικά, κυρίως για τις νεαρές ηλικίες οι οποίες κάνουν εκτεταμένη χρήση των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης. Δεδομένων των παραπάνω, αναμενόμενο είναι οι Έλληνες να εμφανίζονται ως μη εντατικοί ή μέτριοι αναγνώστες κυρίως λόγω έλλειψης χρόνου, επειδή δεν τους αρέσει το διάβασμα ή δεν έχουν βρει το κατάλληλο βιβλίο.

            Η πολύ ενδιαφέρουσα αυτή έρευνα στην οποία -τύχη αγαθή- συμμετείχα και εγώ, παρουσιάζει και άλλα πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία σχετικά με τους δημογραφικούς δείκτες του δείγματος, το κοινωνικό επίπεδο, τις σπουδές και το οικονομικό προφίλ των αναγνωστών, τις προτιμήσεις τους, τον τρόπο απόκτησης ή δανεισμού βιβλίων, το χρόνο και τον τρόπο ανάγνωσης κ.α., τα οποία μπορεί κανείς να διαβάσει αναλυτικά στη δημοσιευμένη μελέτη που κυκλοφορεί ελεύθερα στο διαδίκτυο.

            Πέραν όμως των ερευνών και της στατιστικής, η προσωπική μου εμπειρία, περισσότερο ως γονέα και λιγότερο ως βιβλιοθηκονόμου, υποδεικνύει πως ο ισχυρότερος παράγοντας που ωθεί τους ανθρώπους στον ένα ή στον άλλο δρόμο, στη μία ή στην άλλη συνήθεια είναι το παράδειγμα. Ο τρόπος της ζωής μας, η καθημερινότητά μας, οι επιλογές μας, ο λόγος μας είναι αυτός που θα κινήσει τους άλλους και οι αφορμές που θα κινήσουν εμάς. Είδαμε νωρίτερα στο γεμάτο αλήθεια και αμεσότητα βίντεο των μαθητών του Χάρη, πως οι μαθητές του βρίσκονται πάνω από το μέσο όρο των αναγνωστών της εποχής μας. Στο βαθμό που αναλογούσε στον καθηγητή τους, ο λόγος του -μα κυρίως το παράδειγμά του- επηρέασε τους μαθητές με αποτέλεσμα η ευλογημένη συνήθεια της ανάγνωσης να γίνει μέρος της ζωής τους.

            Επιτρέψτε μου το χαρακτηρισμό ευλογημένη, γιατί καθώς είπε ο Αργεντίνος λογοτέχνης Χόρχε Λουίς Μπόρχες «πάντα φανταζόμουν τον παράδεισο σαν ένα είδος βιβλιοθήκης». Οι βιβλιοθήκες, ιδιωτικές ή δημόσιες, είναι τόποι ειρήνης και ησυχίας. Θα μπορούσαμε να πούμε σιωπής. Σαν την Omerta του Χάρη. Συνωμοτούν για να δημιουργήσουν έναν κόσμο γνώσης και φαντασίας, έναν κόσμο που ζει κάθε φορά όταν τα μάτια ενός αναγνώστη διέρχονται τις γραμμές ενός βιβλίου. Πολύ εύστοχα έχει λεχθεί, πως «το καλύτερο σε ένα βιβλίο δεν είναι οι λέξεις που περιέχει, αλλά οι σκέψεις που προκαλεί» για να επιβεβαιώσει ο μεγάλος Ρώσος σκηνοθέτης Αντρέι Ταρκόφσκι πως «ένα βιβλίο διαβασμένο από χίλιους αναγνώστες είναι χίλια διαφορετικά βιβλία».

            Σε έναν κόσμο που ψηφιοποιείται με ταχύτατους ρυθμούς, το βιβλίο και μάλιστα το έντυπο βιβλίο, προσφέρει την ισορροπία που απαιτείται μεταξύ του άυλου και του υλικού πολιτισμού μας. Κάθε έντυπο βιβλίο κουβαλά και μια πολύ προσωπική ιστορία που γνωρίζουν μόνο οι κάτοχοι και ίσως οι μελλοντικοί αναγνώστες του τεκμηρίου. Αυτές οι πολύ προσωπικές ιστορίες, οι μικροστιγμές του καθενός από εμάς, διαπερνούν το χρόνο αόρατα και συνοδεύουν τις ζωές μας με μνήμες ή σκέψεις που δημιουργήθηκαν για να υπάρχουν στο χώρο και στο χρόνο του αιώνιου.

            Παράλληλα, το έργο των συγγραφέων, ειδικά των λογοτεχνών που απολαμβάνουν και τη μεγαλύτερη απήχηση μεταξύ του αναγνωστικού κοινού, δεν είναι μονάχα η συνέχιση μιας υπερχιλιόχρονης παράδοσης που φτάνει τουλάχιστον έως τον Όμηρο. Είναι η προσφορά στον σύγχρονο κόσμο της ανεκτίμητης φαντασίας -η οποία είναι πιο σημαντική από τη γνώση κατά τον Αϊνστάιν- και λείπει από την ολοένα και πιο πεζή καθημερινότητά μας. Είναι η δυνατότητα για νοητά ταξίδια σε τόπους που μπορεί να μην έχουμε επισκεφθεί ποτέ, ή η αφορμή για ένα πραγματικό ταξίδι. Τα βιβλία είναι επίσης μαγικά, καθώς μπορούν να διεγείρουν τις πέντε αισθήσεις χωρίς την ύπαρξη ερεθίσματος από το φυσικό περιβάλλον. Τελικά -μαζί με όλες τις τέχνες που αποσκοπούν στην παρουσίαση του Αγαθού κατά τον Πλάτωνα- αποτελούν τον τρόπο της προσωπικής μας αναβάθμισης, της καλλιέργειας της αισθητικής μας που τόσο έχουμε ανάγκη. Η λογοτεχνία για συγγραφείς και αναγνώστες δεν είναι ρομαντισμός, ούτε πολυτέλεια. Είναι η παγκόσμια omerta στο δικαίωμα μιας καλύτερης ζωής.

 

Ευάγγελος Θεοδώρου

Να θυμάσαι την Αγάπη

Κάθε φορά, να θυμάσαι την Αγάπη.

Θα έρθουν μέρες, που ήδη ήρθαν,

και θα μας χωρίσουνε στα δυό.

Θα δείξουν τον αδερφό σου επικίνδυνο και θα σε εκπαιδεύσουν να τον μισήσεις.

Είτε βρεθείς με εκείνους που θα μπορούν, είτε μ’ εκείνους που όχι, να θυμάσαι πάντα την Αγάπη.

Την Αλήθεια και το Φως.

Την Αιτία και τον Σκοπό του Κόσμου.

Το Γιατί της Ζωής.

Στον παράδεισο, μου είπε ο ασκητής καλόγερος, πάμε μαζί με τους άλλους, ποτέ μονάχοι.

Αυτό είναι οι άλλοι, ο κάθε άλλος. Ο παράδεισος.

Θα έρθουν μέρες, που ήδη ήρθαν,

δύσκολες πολύ.

Εσύ να θυμάσαι την Αγάπη.

 

Ευάγγελος Θεοδώρου

 

Μάταιες ελπίδες;

           Γεννήθηκα και μεγάλωσα στον τόπο όπου ο Σωκράτης, ένας από τους μεγαλύτερους διανοητές της ανθρωπότητας, διαπίστωσε με  ειλικρίνεια πως το μόνο που γνωρίζει είναι ότι δε γνωρίζει τίποτα, ενώ σήμερα -στον ίδιο τόπο- όλοι τα ξέρουν όλα! Πως να μην ταράσσονται τα μέσα μου από μια τέτοια αντίθεση;

      Οι κάθε λογής γιατροί, χωρίς ίχνος επιστημονικής αιδούς, ξέρουν τα πάντα και απαιτούν σαδιστικά από τους ανειδίκευτους να αποδεχθούν τη γνώμη τους ακόμα κι όταν οι εξελίξεις ξεγυμνώνουν τις απόψεις τους. Το κράτος της εξουσίας, με μακροχρόνια εμπειρία στην καταδινάστευση του τόπου, διατάζει και ο λαός είναι υποχρεωμένος να εκτελεί, κι ας στερούνται οι διαταγές κοινής λογικής. Οι κάθε λογής πνευματικοί ηγήτορες, κραδαίνοντας τη ράβδο της πατερικής αυθεντίας (άγνωστο ποιος τους την παρέδωσε), απαιτούν υπακοή κι ας είναι η Εκκλησία ποίμνιο λογικών προβάτων. Ως φυσικό επακόλουθο (που ίσως και να προηγείται των παραπάνω), η συντριπτική πλειοψηφία των νεοελλήνων ανεξαρτήτως ηλικίας και γνώσεων, ξέρει όλα όσα οι άλλοι κρύβουν κι έτσι γίνονται κι αυτοί δικαιωματικά αυθεντίες στα πάντα.

        Το μέγεθος βέβαια της αυθεντίας όλων των παραπάνω, αποκαλύπτει και το ισόποσο μέγεθος της υποκρισίας τους. Γιατί αποτελεί κοινό τόπο πια ο λόγος του Κυρίου (στις ημέρες μας και τηλεοπτικό ή φωτογραφικό αποδεικτικό) πως όποιος διυλίζει το κουνούπι για τους άλλους, καταπίνει για τον εαυτό του μια καμήλα. Και με μια καμήλα στην κοιλιά οι περισσότεροι από εμάς, δυστυχώς, είμαστε καταδικασμένοι να πεθάνουμε γιατί τέτοιο βάρος δε χωνεύεται.

            Δεν ακούστηκε, νομίζω, ένα ειλικρινές και αντρίκιο συγγνώμη από κανέναν και για τίποτα. Να παραδεχθεί έστω ένας την ανεπάρκειά του, την αστοχία του, την επιπολαιότητά του ή απλά την ανθρώπινη αδυναμία του. Να εμφανιστεί δημοσίως μια από τις ψυχές του δημόσιου βίου (θα το περίμενα πρώτα από κάποιον ρασοφόρο) να δηλώσει μετανοιωμένος για μια λάθος απόφαση, μια λάθος παρότρυνση, μια λάθος επιλογή, μια λάθος απραξία. Είναι τουλάχιστον παράξενο το πως, ενώ κανείς δεν κάνει κανένα λάθος σε αυτό τον παντέρμο τόπο και όλοι τα ξέρουν όλα σωστά, η χώρα, η κοινωνία, ο καθένας από εμάς να οδηγείται κάθε μέρα από το κακό στο χειρότερο.

       Βαρέθηκα τους παντογνώστες. Αυτούς που εγκαλούν όλους τους άλλους γιατί δεν συμφωνούν μαζί τους. Αυτούς που απαιτούν με το ζόρι να γίνει το δικό τους. Αυτούς που με ύφος Καίσαρα διεκδικούν για τον εαυτό τους πιστούς υπηκόους.  Βαρέθηκα. Είμαστε μια κοινωνία βαρύτατα ασθενούσα που πάσχει από οξεία αυτοάνοση σύγχυση και παράνοια, εξαιτίας μακροχρόνιας εξουσιαστικής έπαρσης και δικαιωματισμού. Να η ταυτότητα της πανδημίας που χτυπάει σφοδρά τη χώρα μας, και τον πλανήτη ολάκερο. Κανονικός μαύρος θάνατος, που παίρνει καθημερινά στο βασίλειο του Άδη χιλιάδες ψυχές. Και ποιός θα μας σώσει από ετούτη την καταστροφή;

      Φαντάστηκα έναν κόσμο διαφορετικό. Ζήτησα να ‘ναι η αγάπη και η ομορφιά τα κριτήρια του σωστού και του λάθους. Να οδηγούνται δηλαδή στο δικαστήριο δυό πρόσωπα για το μέτρο της αγάπης τους και να καταδικάζεται εκείνο που θυσιάστηκε λιγότερο για τον αδερφό. Να υπάρχει κι ένας νόμος, που να θέτει την ομορφιά ως κριτήριο για το ποιός ζει σαν ανθός μέσα στην κοινωνία και να υποχρεώνει τους κατοίκους του λειμώνα να καλλιεργούν εφ’ όρου ζωής το χώμα τους μέχρι να ανθίσουν τελειωτικά.

        Φαντάστηκα έναν κόσμο όπου η Ελευθερία (η Ανάσταση με άλλα λόγια) θα σημαίνει μονάχα το δικαίωμα στον Έρωτα και στο Φως, κι όχι την απαλλαγή από αλλοπρόσαλλους περιορισμούς που οι ίδιοι θέσαμε. Ελευθερία όπου θα μπορεί ο καθένας να ζήσει ανεμπόδιστα τον έρωτα για τις τέχνες, τη φιλοσοφία, την επιστήμη, τη φύση, την κοινωνία με τα πρόσωπα, τον Θεό. Και Φως. Εξωτερικό ή εσωτερικό, οφθαλμοφανές ή μυστικό, κτιστό ή άκτιστο, μαγιάτικης ανατολής ή δειλινού.

        Μάταιες ελπίδες; Ίσως. Δε γνώρισα όμως κάποιον άλλο λόγο σοβαρό, για να βαραίνω με την παρουσία μου τη γη. Άλλωστε, μόλις χθες και σήμερα και αύριο ξανά, ο Χριστός ανασταίνεται. Αυτός ο τόσο Ξένος, που φαντάζει περιττός μπροστά στις δική μας παντογνωσία. Αυτός, ο Νικητής του βιολογικού και του πνευματικού θανάτου, που κάλεσε όσους ζητάνε Ζωή να αφήσουν πρώτα τους νεκρούς να θάψουν τους νεκρούς τους και να ύστερα να Τον ακολουθήσουν. Γιατί είναι πολλοί που πεθαίνουν στα δεκαοχτώ αλλά τους θάβουν στα ογδόντα όπως γράφτηκε σε κάποιον τοίχο στην Αθήνα. Χριστός Ανέστη, ευτυχώς! Τώρα πια τα πάντα είναι ολόγιομα από φως...

Πρέπει να φτιάξουμε παράδεισο

Ο σύγχρονος πολιτισμός έχει από καιρό καταρρεύσει· σχεδόν ολοκληρωτικά. Οι λιγοστές αύρες ποιότητας έχουν πάρει τα βουνά ή κρύφτηκαν στα αθέατα του κόσμου για να συνεχίσουν να παλεύουν τη φθορά και να αντιστέκονται στην αποσύνθεση. Κι έτσι, στη μεγαλύτερη ίσως πρόκληση που ανέτειλε για την ανθρωπότητα, σχεδόν τίποτα δεν κατάφερε να κρατηθεί ορθό με αξιοπρέπεια. Ας το πάρουμε απόφαση. Η φωτιά ήρθε για να κάψει τα ξερά και θα τα κάψει. Όλα. Ακόμα και αυτά που πουλιούνται στις βιτρίνες για χλωρά.

    Μέσα σε έναν ημερολογιακό χρόνο χάθηκε κάθε βεβαιότητα που με τόση αυταρέσκεια καλλιεργούσαμε για χρόνια και έμεινε η αλήθεια ολόγυμνη να μας κοιτάζει με προφανή ευχαρίστηση. Πρώτος απ’ όλους κατέρρευσε ο στυγνός ορθολογισμός της επιστήμης και από κοντά ο -πέραν κάθε ιδεολογικής φαντασίας- υλισμός της ζωής. Το γύρισμα του χρόνου βρήκε την ανθρωπότητα σοκαρισμένη, διαμαρτυρόμενη, ανήμπορη και παντελώς ανίκανη να σώσει όσα με τόση περηφάνια δημιούργησε. «...Αλλά συνέδραμε τοις καμάτοις ο χρόνος [...] και εν αυτώ το λιμένι υπέμεινε το ναυάγιον. Συνακολουθεί γαρ ταις ματαίες ελπίσι καταγελών ο θάνατος...» (Μέγας Βασίλειος).

    Τη χρονιά που πέρασε ζήσαμε μιαν αλλόκοτη πανδημία παράνοιας γεμάτη ετερόκλητες κραυγές, ακατάσχετη τρομοκρατία, γενική συνωμοσιολογία και ακραία καταστολή. Την ασθένεια δεν την λογαριάζω για πανδημία αφού ο θάνατος βασιλεύει έξω από τον κήπο της Εδέμ από τότε που δυό άνθρωποι αποφάσισαν να γίνουνε Θεοί δίπλα ή και πάνω από τον Έναν. Την πανδημία όμως της παράνοιας που έχει πλήξει κάθε γωνιά του πλανήτη και της πατρίδας μου την λογαριάζω δυό φορές για θανατικό και ποιος θα μας γλιτώσει από δαύτο;

    Μέσα στην ασύστολη -και ανήθικη- φίμωση κάθε απόπειρας για σωφροσύνη, κοινή λογική και ψυχραιμία, το μαθηματικό μοντέλο της ιστορίας προαναγγέλλει με χρησμό αλάνθαστο το πολύ κοντινό μέλλον. «Θα δεις το αίμα να κυλάει στο αυλάκι σα νερό». Αν ακούει κάποιος εκεί έξω, πες του σε παρακαλώ να τρέξει να βρει το Καταφύγιο. Όταν τελειώσει η συμφορά πρέπει να είμαστε κάμποσοι γεροί να φτιάξουμε παράδεισο. Και θα τον φτιάξουμε. 

                                                 Θεοδώρου Ευάγγελος

Θεός σχωρέσ' τους ήρωες!

«…Κοντολογίς, νὰ μποροῦσαν καὶ τὴ σημασία τῶν λαῶν νὰ τὴ μετρᾶνε ὄχι ἀπὸ τὸ πόσα κεφάλια διαθέτουνε γιὰ μακέλεμα, ὅπως συμβαίνει στὶς μέρες μας, ἀλλὰ ἀπ᾿ τὸ πόση εὐγένεια παράγουν, ἀκόμη καὶ κάτω ἀπὸ τὶς πιὸ δυσμενεῖς καὶ βάναυσες συνθῆκες…» (Τα δημόσια και τα ιδιωτικά, Οδ. Ελύτης)

     Αυτή την ευγένεια, την τόσο παράταιρη μέσα στην απόλυτη βαρβαρότητα του πολέμου, την είδα με τα μάτια μου στα μάτια των παππούδων μου, όταν μου διηγούνταν ο καθένας τις δικές του θύμησες από τον πόλεμο του ’40.

      Για τον παππού τον Βαγγέλη, η ευγένεια παρήγαγε ηρωισμό εκείνες τις ημέρες. Σαν τους βυζαντινούς πρίγκιπες ή τους μυθικούς ήρωες της αρχαϊκής εποχής, που ο ηρωισμός στο πεδίο των μαχών αποδείκνυε την ευγενή καταγωγή τους. Μια πατρίδα ευγενών ήταν η Ελλάδα πριν 80 χρόνια. Φτωχών ή και πάμφτωχων κατοίκων· μα ευγενών. Πολέμησε κυριολεκτικά στην πρώτη γραμμή και είχε την γενναιότητα να αμυνθεί του πατρίου εδάφους, που πολλές φορές χάιδεψε με το μάγουλό του όταν έπεφτε στο υγρό χώμα να προστατευθεί από τα στούκας του εχθρού. Περιέγραφε με καμάρι την ημέρα που η διμοιρία του συνέλαβε αιχμαλώτους καμιά σαρανταριά Ιταλούς, ανάμεσά τους και κάμποσους αξιωματικούς και υπαξιωματικούς.

     Για τον παππού τον Λιά, η ευγένεια παρήγαγε μια μεγαλοσύνη, που δύσκολα μπορούν έστω να συλλάβουν την ύπαρξή της οι εξουσιαστές του κόσμου. Υπηρέτησε στους φούρνους, μακριά από το μέτωπο, ταΐζοντας με ψωμί τις χιλιάδες των πολεμιστών που τάιζαν με τη ζωή τους την πατρίδα. Άνθρωπος που δεν μπήκε στην ιστορία με πόλεμο, μα «στὴ ζωὴ μὲ τὸν ἥλιο στὴν κοιλιά». Γύρισε από την Ήπειρο με τα πόδια την άνοιξη του ’41 μαζί με άλλους συγχωριανούς και κοντοχωριανούς του, διασχίζοντας απ’ άκρη σ’ άκρη την πατρίδα που άνθιζε.

      Το δαχτυλικό τους αποτύπωμα εμπεριείχε την πίστη στον Θεό και την απόλυτη βεβαιότητα πως η Παναγία της Νίκης ήταν παρούσα εκείνες τις περήφανες ημέρες στις τάφρους και στα υψώματα, στις πυκνές γραμμές άμυνας και στα φορεία, στα στρατόπεδα και στις μακρές πορείες των Ελληνίδων. Εκείνων που κουβαλώντας πολεμοφόδια, στρατιώτες και τρόφιμα στις βουνοπλαγιές, αποκαθήλωναν από το βάθρο της γενναιότητας της σκληροτράχηλες αρχαίες Σπαρτιάτισσες.

            Ετούτος ο τόπος -που σήμερα το πρωί σαν ξύπνησα αντίκρισαν τα μάτια μου- γέννησε μαζί με τόσους άλλους ήρωες και τους δυο παππούδες μου, που έγραψαν με καθαρό χρυσάφι το όνομά τους στο χειρόγραφο της ιστορίας, όπως τόσοι και τόσοι άλλοι γνωστοί και άγνωστοι γόνοι της ομηρικής κοιλάδας και των βουνών που την περιβάλουν. Μου λείπουν. Πολύ. Και δυστυχώς μου λείπει κι εκείνη η ευγένεια που πρέπει πια να περπατήσει κανείς πολύ για να την βρει. Θεός σχωρέσ' τους ήρωες!

Ευάγγελος Θεοδώρου

Συνομωσίες: Είναι μέρος της ιστορίας της ανθρωπότητας;

     Συνωμοσία: 1. συνεννοήσεις και ενέργειες που χαρακτηρίζονται από μυστικότητα και στοχεύουν στην τέλεση παράνομων πράξεων, 2. κάθε είδους ενέργεια που στρέφεται εναντίων ενός, λίγων ή πολλών ατόμων και συντελείται σε συνθήκες μυστικότητας. (Λεξικόν της νέας Ελληνικής γλώσσας, Γ. Μπαμπινιώτης, 2005)

    Υπήρξαν άραγε γνωστές ή άγνωστες συνωμοσίες σύμφωνα με τον παραπάνω ορισμό στην ιστορία της ανθρωπότητας; Για τις άγνωστες, τις χωρίς αποδείξεις, μόνο εικασίες μπορούν να γίνουν. Όσες κι αν είναι αυτές, κρίνονται ως απολύτως επιτυχείς, εφόσον κατάφεραν να μείνουν στην αφάνεια. Όσο για τις γνωστές, είναι αδύνατον να καταμετρηθούν σε απόλυτους αριθμούς. Κι αυτό, γιατί εκτός από τις πολιτικές/στρατιωτικές συνωμοσίες που έλαβαν χώρα ανά τον κόσμο στο διάβα της ιστορίας και μας είναι γνωστές από τις πηγές, υπήρξαν και χιλιάδες άλλες που εξυφάνθηκαν (και συνεχίζουν να εξυφαίνονται) στο πλαίσια μιας οικογένειας, σε μικρές κοινωνικές ομάδες, σε επιχειρηματικούς και οικονομικούς κύκλους ή συνέβησαν σε περιορισμένους γεωγραφικά τόπους και δεν έγιναν ποτέ γνωστές στο ευρύ κοινό. Μια απλή έρευνα – ακόμα και στο διαδίκτυο – αρκεί για να καταγράψει κανείς αρκετές εκατοντάδες συνωμοσιών, άλλες εκ των οποίων είχαν επιτυχή έκβαση για τους συνωμότες και άλλες όχι. Ας δούμε μερικές από αυτές.

         Πραξικόπημα στην Αρχαία Αθήνα: Το 411 π.Χ., μετά την συντριβή ενός μεγάλου εκστρατευτικού σώματος των Αθηναίων στη Σικελία (413 π.Χ.), Αθηναίοι αριστοκράτες (μεταξύ των οποίων ίσως και ο Θουκυδίδης σύμφωνα με κάποιους ιστορικούς) συνωμοτούν με σκοπό την κατάλυση του (προβληματικού εκείνα τα χρόνια) δημοκρατικού πολιτεύματος και την εγκαθίδρυση ολιγαρχίας. Το πραξικόπημα στέφθηκε με επιτυχία, με την εγκατάσταση ολιγαρχικού πολιτεύματος τετρακοσίων αριστοκρατών. (Επομένως, κάθε πραξικόπημα προϋποθέτει την συνωμοσία λίγων ή περισσότερων προσώπων που θα εκτελέσουν το εγχείρημα).

      Δολοφονία του Ιούλιου Καίσαρα: Το 44 π.Χ, ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Ιούλιος Καίσαρας δολοφονείται με 23 μαχαιριές, κατά τη διάρκεια συνάντησης της Γερουσίας στο Θέατρο της Πομπηίας στη Ρώμη. Φαινομενικά, η δολοφονία πραγματοποιήθηκε ως αντίδραση για την υπερβολική συγκέντρωση εξουσιών από τον Ιούλιο Καίσαρα. Οι τουλάχιστον εξήντα Γερουσιαστές συνωμότες (Liberatores), που απώτερο σκοπό είχαν την κατάληψη της εξουσίας, παρουσίασαν την πράξη τους ως τυραννοκτονία. Παρότι η συνωμοσία εναντίον του Ιούλιου Καίσαρα είχε επιτυχή έκβαση, οι συνωμότες δεν κατάφεραν να επιτύχουν τον τελικό στόχο τους.

          Συνωμοσίες στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία: Είναι πράγματι δεκάδες οι περιπτώσεις κατά τη διάρκεια της λεγόμενης βυζαντινής περιόδου, όπου η ιστορία κατέγραψε ως συνωμοσίες, τις δράσεις που εξυφαίνονταν την κατάληψη ή επέκταση της εξουσίας. «Με βάση τη νομοθεσία και την κυρίαρχη πολιτική ιδεολογία, ο αυτοκράτορας είχε το δικαίωμα να τιμωρήσει όσους απειλούσαν την εξουσία του, ενώ αν κυβερνούσε ως τύραννος μπορούσε να ανατραπεί. Ουσιαστικά, η τελευταία αντίληψη νομιμοποιούσε όχι μόνο το δικαίωμα των πολιτών να αντιδρούν απέναντι στην ασύνετη διοίκηση, αλλά και στις σφετεριστικές δραστηριότητες… Οι αλλαγές στην πολιτική ζωή, ύστερα από την εκδήλωση ή την εξουδετέρωση συνωμοσίας υπήρξαν σημαντικές. Τα μέλη της συνωμοσίας, όταν κατόρθωναν να απομακρύνουν τον ηγεμόνα από την εξουσία, φρόντιζαν να ανεβάσουν στον θρόνο εκείνον που ίδιοι είχαν επιλέξει. Οι αυτοκράτορες, μόλις ανακάλυπταν την ύπαρξη συνωμοσίας, επιχειρούσαν να εξουδετερώσουν τους αντιπάλους τους, τιμωρώντας τους δημόσια. Τα στοιχεία που υπάρχουν στις πηγές δείχνουν ότι οι συνωμοσίες κατείχαν ξεχωριστή θέση στην πολιτική ζωή του Βυζαντίου » (Συνωμοσίες στο Βυζάντιο: τα αίτια και οι συνέπειες [610-867], Ελένη Ρώτα Τριανταφύλλου, 2018). Ενδεικτικά μόνο να αναφέρουμε α) την δολοφονία του Νικηφόρου Φωκά (969 μ.Χ) μέσα στο ίδιο του το δωμάτιο, αποτέλεσμα συνωμοσίας όπου επικεφαλής ήταν η ίδια η σύζυγός του, β) την περίπτωση του ευνούχου Σταυράκιου που βοήθησε την αυτοκράτειρα Ειρήνη την Αθηναία να ανατρέψει και να σκοτώσει το ίδιο της το παιδί, τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο ΣΤ’ (797 μ.Χ.), γ) τον Λέοντα Ε’ τον Αρμένιο, που δολοφονήθηκε παραμονή Χριστουγέννων του 820 μ.Χ. μέσα στο παρεκκλήσι όπου προσευχόταν, όταν οι συνωμότες εισέβαλαν μεταμφιεσμένοι σε μοναχούς.

         Η συνωμοσία των Pazzi: Το 1478, μέλη της οικογένειας Pazzi, μαζί με τους παπικούς τραπεζίτες Salviati που υποστηρίζονταν από τον Πάπα Sixtus IV, συνωμοτούν εναντίων της οικογένειας Medici με σκοπό την εκτόπισή τους από την θέση των ηγεμόνων της Φλωρεντίας. Στις 26 Απριλίου 1478, οι συνωμότες σκοτώνουν ένα μέλος των Medici και τραυματίζουν ένα άλλο. Η συνωμοσία τελικά απέτυχε και οι Pazzi εκδιώχθηκαν από την Φλωρεντία.

            Η δολοφονία του Αβραάμ Λίνκολν:  Στις 14 Απριλίου 1865, ο 16^ος Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, δολοφονείται από τον ηθοποιό John Wilkes Booth. Η εκτέλεση του Προέδρου ήταν αποτέλεσμα συνωμοσίας πέντε τουλάχιστον προσώπων, που στόχο είχε την δολοφονία τριών εκ των σημαντικότερων αξιωματούχων της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών με σκοπό την αναγέννηση της Συμμαχίας (Confederate). Η συνωμοσία απέτυχε, καθώς εκτός του Προέδρου, οι υπόλοιποι αξιωματούχοι επέζησαν. Από τους συνωμότες, ο Booth σκοτώθηκε μετά από ανθρωποκυνηγητό δώδεκα ημερών, ενώ οι υπόλοιποι τέσσερις καταδικάστηκαν σε θάνατο και απαγχονίστηκαν λίγο αργότερα.

     Η συνωμοσία της αυτοκινητοβιομηχανίας: Στις αρχές του 20 αιώνα, το αυτοκίνητο παρέμενε αποκλειστικό προνόμιο λίγων πάμπλουτων Αμερικανών. Οι σιδηρόδρομοι στις Η.Π.Α. καταλάμβαναν πάνω από το 90% της επιβατικής κίνησης, σε μια χώρα γεμάτη τρένα και ηλεκτροδοτούμενα τρόλεϊ. Τα έσοδα για το κράτος ήταν τεράστια, με αποτέλεσμα να μην ασχολείται η κυβέρνηση με τη συντήρηση του δικτύου την οποία και είχε παραχωρήσει σε μικρές ιδιωτικές εταιρίες. Μερικές αυτοκινητοβιομηχανίες μεταξύ των οποίων και η General Motors, εξαγόρασαν τις εταιρίες συντήρησης και δημιούργησαν εκατοντάδες άλλες (πολλές εκ των οποίων εικονικές), μετατρέποντας παράλληλα τα ηλεκτροδοτούμενα τρόλεϊ σε βενζινοκίνητα. Το 1947, η κυβέρνηση καταδίκασε δέκα από τις μεγαλύτερες εταιρίες των ΗΠΑ για συνωμοσία και σχηματισμό παράνομου μονοπωλίου, ενώ στη General Motors επιβλήθηκε πρόστιμο 5.000 δολαρίων. Η συνωμοσία αποκαλύφθηκε και το αυτοκίνητο έγινε το βασικό μέσο μετακίνησης για ολόκληρη την ανθρωπότητα.

            Η δολοφονία του Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι: Στις 22 Νοεμβρίου 1963, ο 35^ος Πρόεδρος των Η.Π.Α. δολοφονείται στο Ντάλας του Τέξας. Η πράξη αυτή, παραμένει ακόμα και σήμερα ανεξιχνίαστη καθώς, αν και η δολοφονία χρεώθηκε στον Λη Χάρβεϊ Όσβαλντ, τελικά δεν έπεισε κανέναν συμπεριλαμβανομένων της αμερικανικής δικαιοσύνης και της αμερικάνικής κυβέρνησης. Η συνωμοσία μέχρι και σήμερα δεν έχει αποκαλυφθεί.

      Σε όλες τις παραπάνω συνωμοσίες (με εξαίρεση την ανεξιχνίαστη μέχρι τώρα δολοφονία Κένεντι), σκοπός ήταν η ανατροπή της εξουσίας (κρατικής ή οικονομικής) προς όφελος των συνωμοτών. Σήμερα, η συνωμοσία εξακολουθεί να έχει τον ίδιο σκοπό. Την κατάληψη, ανακατάληψη, επέκταση και εμβάθυνση της εξουσίας, υπό συνθήκες μάλιστα παγκοσμιοποίησης, άσχετα αν αντί της λέξης «συνωμοσία» χρησιμοποιείται (για ευνόητους λόγους) σε κάποιες περιπτώσεις η λέξη «γεωπολιτική». «Between 1947 and 1989, the United States tried to change other nations' governments 72 times. During the Cold War, 26 of the United States' covert operations successfully brought a U.S.-backed government to power; the remaining 40 failed» (Lindsey A. O'Rourke. The Washington Post, December 23, 2016).

Η κατάληψη της εξουσίας - ακόμα και εκείνης της αδιαφανούς ή αόρατης εξουσίας (συνήθως οικονομικών συμφερόντων), ο πλατύτερος και αποτελεσματικότερος έλεγχος φυσικών ή νομικών προσώπων, η προς ίδιον όφελος χειραγώγηση μεγάλων ομάδων, είναι δεδομένο πως συμβαίνει. Ακόμα και όπου δεν υπάρχουν ή δεν μπορούν να υπάρξουν αποδείξεις, θα ήταν αφελές να πιστέψει κανείς πως ξαφνικά οι συνωμοσίες εξέλειπαν από την ανθρωπότητα επειδή ο κόσμος μας έχει γίνει τυπικά δημοκρατικότερος ή πιο διαφανής. Η οικονομική δύναμη έχει διαχωριστεί προ πολλού από την κυβερνητική και αποτελεί γενική παραδοχή πως η εξουσία έχει περάσει στα χέρια των οικονομικά ισχυρών, θέτοντας υπό σοβαρή αμφισβήτηση την ίδια την δημοκρατία.

Η σύγχρονη νομική επιστήμη χρησιμοποιεί επίσης των όρο «συνωμοσία» για ποινικές, αστικές και οικονομικές υποθέσεις. Στο αμερικανικό δίκαιο για παράδειγμα, βρίσκουμε τον παρακάτω ορισμό για μια από τις οικονομικές συνωμοσίες: Ιn a "hub-and-spoke conspiracy", a central mastermind, or "hub," controls numerous "spokes," or secondary co-conspirators. These co-conspirators participate in independent transactions with the individual or group of individuals at the "hub" that collectively further a single, illegal enterprise (United States v. Newton, 326 F.3d 253, 255 n.2 (1st Cir. 2003). Ειδικά στον χώρο της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, οι συνωμοσίες, που βαδίζουν παράλληλα με τη βιομηχανική κατασκοπεία και την χρηματιστηριακή χειραγώγηση, καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την απόδειξη και επομένως την εξιχνίασή τους. 

Στον 21^ο αιώνα, όπου η διάδοση της πληροφορίας είναι ταχύτατη και το ενδιαφέρον των ανθρώπων για πιθανές ή απίθανες ιστορίες που συμβαίνουν πίσω από κλειστές πόρτες και ομιχλώδη τοπία παραμένει ζωντανό, είναι επόμενο οι ποικίλες θεωρίες συνωμοσίας να βομβαρδίζουν καθημερινά το πληροφοριακό περιβάλλον. Αόρατες δυνάμεις άξαφνα συμπράττουν με ορατές, σαυροπρόσωποι ηγέτες καθοδηγούνται από εξωγήινα όντα, σε μυστικές λέσχες ανθρωποθυσίες ολοκληρώνουν τα σχέδια για εξόντωση του ανθρώπινου πληθυσμού. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι αναπαράγουν ευφάνταστα σενάρια, που καθημερινώς διανθίζονται με «αποδεικτικά στοιχεία», καθιστώντας σε πολλές περιπτώσεις χρονοβόρα και πολυσύνθετη διαδικασία την αποδόμησή τους από την επιστήμη και τους ορθολογικά σκεπτόμενους ανθρώπους.

Στις ημέρες μας, ένα πρωτοφανές για την ιστορία της ανθρωπότητας γεγονός, λαμβάνει χώρα. Ο κορονοϊός Sars–Cov-2 ή Covid19, αλλάζει, πιθανώς για πάντα, τον κόσμο όπως το ξέρουμε. Είναι ή δεν είναι πανδημία; Είναι εργαστηριακό κατασκεύασμα ή αποτέλεσμα φυσικής διαδικασίας; Πόσο θανατηφόρος είναι στ’ αλήθεια; Ο παγκόσμιος πανικός και η κοινωνική αποστασιοποίηση βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα και ανάγκες; Τα επιμέρους μέτρα των κατά τόπους εξουσιών, δικαιολογούν την αντιμετώπιση του κινδύνου; Δρουν οι κυβερνήσεις αδιαπραγμάτευτα προς όφελος των πολιτών; Οι ατομικές, δημοκρατικές και θρησκευτικές ελευθερίες αναστέλλονται (πολλές εξ αυτών για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας) δικαιολογημένα; Ο πόλεμος που μαίνεται μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων του πλανήτη, υποδηλώνει κάτι; Τα Μ.Μ.Ε. εργάζονται για την πραγματική ενημέρωση των πολιτών; Ποιος ορίζει την καθημερινότητα και το μέλλον μας; Οι γιατροί; Η εξέλιξη της νόσου; Οι πολιτικοί; Ποιοί και πόσο ωφελούνται από τις κατακλυσμιαίες αλλαγές; Σε αυτό το σημείο, ας θυμηθούμε την εύστοχη ρήση της Margaret Mitchell: «αυτό που δεν καταλαβαίνουν οι άνθρωποι, είναι πως μπορείς να βγάλεις εξίσου πολλά λεφτά από την καταστροφή ενός πολιτισμού, όσα και από το χτίσιμό του».

Στη μάχη της απόδειξης της μιας ή της άλλη εκδοχής, κυρίαρχο ρόλο διαδραματίζουν τα λεγόμενα fake news, η προσπάθεια δηλαδή να αποδειχθούν ψευδή τα αποδεικτικά στοιχεία που κομίζουν η εξουσία ή κυνηγοί συνωμοσιών αντίστοιχα. Σε αυτή τη μάχη και οι δύο πλευρές έχουν να επιδείξουν επιτυχίες.

Οι κυβερνήσεις και οι διάφοροι φορείς εξουσίας, κατατάσσουν κάθε άλλο αφήγημα πέραν της επίσημης εκδοχής, ως κακή θεωρία συνωμοσίας και μάλιστα αναπόδεικτης. Μια τέτοια διαδεδομένη θεωρία συνωμοσίας, από την αρχή σχεδόν της εξάπλωσης της νόσου, είναι πως όλο αυτό που συμβαίνει, έχει έμμεσο ή απώτερο στόχο το «τσιπάρισμα» του παγκόσμιου πληθυσμού, με σκοπό τον μαζικό και απόλυτο έλεγχο των ανθρώπων (σύμφωνα με μια από τις πολλές εκδοχές της θεωρίας). Ακραίο; Μια απάντηση, θα μπορούσε πιθανώς να δώσει ο Πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπέντζαμιν Νετανιάχου που πρότεινε σε πρόσφατη συνέντευξη τύπου το εξής: «Μίλησα με επικεφαλής της τεχνολογίας, προκειμένου να βρούμε μέτρα, στα οποία το Ισραήλ είναι καλό, όπως οι αισθητήρες. Για παράδειγμα, κάθε άτομο, κάθε παιδί -το θέλω πρώτα σε παιδιά- να έχει έναν αισθητήρα που θα χτυπά συναγερμό κάθε φορά που πλησιάζεις πολύ κοντά, όπως αυτοί στα αυτοκίνητα...».

Η εμπιστοσύνη μας στην ιατρική κοινότητα που χειρίζεται την έρευνα για την αντιμετώπιση και την θεραπεία της νόσου οφείλει να είναι ισχυρή. Απόλυτη και άκριτη εμπιστοσύνη; Σαφώς όχι! Γιατί όχι; Για όλα τα παραπάνω! Μα ποιος θα κρίνει την ιατρική επιστήμη; Δυστυχώς ή ευτυχώς, ο χρόνος. Όπως ο χρόνος έκρινε την αποτελεσματικότητα του τεστ του διάσημου Έλληνα γιατρού Παπανικολάου, αλλά και τις ιατρικές μελέτες που «αποδείκνυαν» την υγιή χρήση του τσιγάρου στα μέσα του 20^ου αιώνα. Εμπιστοσύνη στις κατά τόπους εξουσίες; Ο Αϊνστάιν διατύπωσε τη γνώμη πως «ο χωρίς σκέψη σεβασμός προς την εξουσία, είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της αλήθειας». Άλλωστε, ο ίδιος ο Χριστός μας υπενθυμίζει διαρκώς: «οἴδατε ὅτι οἱ ἄρχοντες τῶν ἐθνῶν κατακυριεύουσιν αὐτῶν καὶ οἱ μεγάλοι κατεξουσιάζουσιν αὐτῶν» (Ματθ. κεφ. 20, στ. 25)

Στην πραγματικότητα πρόκειται για έναν ακόμα πόλεμο. Της φύσης που επαναστατεί δικαιολογημένα εναντίον του ανθρώπου; Της μιας οικονομικής δύναμης εναντίον της άλλης; Ή μήπως η πανδημία του κορονοϊού είναι μια ακόμα συνωμοσία; Πλέον, είναι πολύ δύσκολο να αποδειχθεί. Τη μόνη σαφή απάντηση μπορεί να την δώσει ο χρόνος και, δυστυχώς ή ευτυχώς, οι σημερινές συνωμοσίες θα αποκαλυφθούν πιθανότατα στους ανθρώπους του μέλλοντος. Ο τεχνολογικός κόσμος που ζούμε μπορεί να κατασκευάσει στοιχεία· τα οικονομικά συμφέροντα μπορούν να χειραγωγήσουν τα αποτελέσματα της επιστημονικής έρευνας· τα Μ.Μ.Ε. μπορούν να συγκαλύψουν την αλήθεια φωτίζοντας γεγονότα και ειδήσεις πολύ μακριά από το κυρίως θέατρο των εξελίξεων, επιβεβαιώνοντας περίτρανα το πείραμα «Τhe invisible gorilla» των Christopher Chabris και Daniel Simons. Τα παραδείγματα αναρίθμητα.

Στο μέλλον, στο πόσο μακρινό κανείς δεν ξέρει, η ανθρωπότητα θα είναι σε θέση να κρίνει αν τα γεγονότα του 2020 ήταν μια ακόμα συνωμοσία ή απλά ένα ακόμα γεγονός, μέσα στο τόσα άλλα, στο διάβα της ζωής. Η αλάνθαστα επαναλαμβανόμενη ιστορία, έχει να επιδείξει και τα δύο.

Ευάγγελος Θεοδώρου